Việc thực thi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đang tạo động lực mới cho quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Canada. Không chỉ mang lại ưu đãi thuế quan, hiệp định còn mở rộng hợp tác trong dịch vụ, kinh tế số và đầu tư, đồng thời giúp Canada trở thành cửa ngõ quan trọng để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Bắc Mỹ. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những rào cản về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và quản trị chuỗi cung ứng mà doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động thích ứng để nâng cao năng lực cạnh tranh.

CPTPP tạo động lực cho thương mại và kinh tế số

CPTPP không chỉ là hiệp định cắt giảm thuế quan mà còn xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch, ổn định, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động tại Canada. Ngoài xuất khẩu hàng hóa truyền thống, các doanh nghiệp công nghệ thông tin, phần mềm và dịch vụ số cũng được hưởng lợi nhờ các cam kết về thương mại điện tử.

Theo hiệp định, các nước thành viên không áp thuế đối với giao dịch điện tử và hạn chế yêu cầu nội địa hóa dữ liệu. Điều này giúp doanh nghiệp Việt Nam cung cấp phần mềm, điện toán đám mây, trò chơi trực tuyến và các sản phẩm số cho khách hàng Canada mà không cần đầu tư máy chủ tại nước sở tại, qua đó giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh.

Bên cạnh đó, CPTPP bảo đảm nguyên tắc đối xử quốc gia đối với nhiều ngành dịch vụ như tư vấn, kiến trúc, kế toán và tiếp thị số, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Hiệp định cũng tạo thuận lợi cho doanh nhân, chuyên gia và nhà đầu tư nhập cảnh tạm thời, hỗ trợ khảo sát thị trường, đàm phán hợp đồng và chuyển giao công nghệ. Cơ chế giải quyết tranh chấp minh bạch, trong đó có ISDS, góp phần giảm rủi ro pháp lý, trong khi các chương trình hợp tác kỹ thuật giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Canada - cửa ngõ chiến lược vào Bắc Mỹ

Canada không chỉ là thị trường có sức mua lớn mà còn là điểm trung chuyển quan trọng để tiếp cận Hoa Kỳ. Nhờ Hiệp định CUSMA cùng hệ thống logistics hiện đại, hàng hóa lưu thông giữa Canada và Mỹ nhanh chóng, tạo điều kiện phát triển chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Các chương trình FAST, C-TPAT và cơ chế tiền kiểm điện tử giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí lưu kho và vận chuyển. Doanh nghiệp Việt Nam cũng có thể đặt kho tại Canada để tối ưu chi phí, đồng thời tận dụng quy định miễn thuế đối với nhiều đơn hàng giá trị thấp khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Lợi thế này được hỗ trợ bởi hệ thống cảng Vancouver, Prince Rupert, mạng lưới đường sắt xuyên lục địa và sân bay Toronto Pearson, giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận nhanh các trung tâm tiêu dùng lớn theo mô hình Just-In-Time, giảm tồn kho và nâng cao khả năng đáp ứng thị trường.

Xu hướng tiêu dùng mở ra cơ hội mới

Sự thay đổi trong cơ cấu dân số và xu hướng tiêu dùng tại Canada tạo thêm dư địa cho hàng Việt Nam. Cộng đồng người gốc Á ngày càng đông làm gia tăng nhu cầu đối với nông sản, thực phẩm chế biến, gia vị và nhiều mặt hàng tiêu dùng quen thuộc. Đồng thời, người tiêu dùng Canada ngày càng ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường, minh bạch về nguồn gốc và bảo đảm trách nhiệm xã hội trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn xanh

Bên cạnh cơ hội, Canada vẫn là một trong những thị trường có hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Đối với nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến, các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) được áp dụng ở mức cao. Sản phẩm nhập khẩu phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu của CFIA và hệ thống SFCR về dư lượng hóa chất, vi sinh vật và các chỉ tiêu an toàn thực phẩm. Những lô hàng không đạt yêu cầu có thể bị giữ lại, tái xuất hoặc tiêu hủy.

Canada cũng tăng cường yêu cầu về truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp cần áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng như HACCP, ISO 22000, BRC hoặc GlobalG.A.P., đồng thời xây dựng hồ sơ truy xuất và kế hoạch thu hồi sản phẩm. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính minh bạch nhưng cũng làm tăng chi phí đầu tư, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ngoài ra, doanh nghiệp phải tuân thủ các quy định riêng của từng địa phương, như Đạo luật 96 của bang Quebec yêu cầu nhiều thông tin trên bao bì phải thể hiện bằng tiếng Pháp.

Xu hướng phát triển bền vững cũng đang làm thay đổi tiêu chuẩn nhập khẩu. Canada khuyến khích sử dụng bao bì thân thiện với môi trường, tăng tỷ lệ nhựa tái chế và thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Đối với thực phẩm, doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chẽ an toàn trong toàn bộ quá trình sản xuất và phân phối.

Bên cạnh đó, Đạo luật S-211 về phòng chống lao động cưỡng bức và lao động trẻ em yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam tăng cường kiểm toán, kiểm soát nhà cung cấp và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc. Trong khi đó, lợi thế thuế quan từ CPTPP cũng chịu áp lực khi Canada mở rộng mạng lưới FTA với nhiều đối tác, khiến cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Chi phí logistics và yêu cầu thích ứng

Khoảng cách địa lý khiến chi phí logistics giữa Việt Nam và Canada còn cao. Thời gian vận chuyển đường biển từ 25-35 ngày ảnh hưởng đến hàng tươi sống và làm giảm lợi thế về giá. Việc thiếu kho ngoại quan và trung tâm phân phối của doanh nghiệp Việt Nam tại Canada cũng hạn chế khả năng giao hàng nhanh.

Ngoài ra, sự khác biệt trong quy định giữa các tỉnh bang làm tăng chi phí tuân thủ, trong khi nguy cơ điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp hoặc gian lận xuất xứ đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản trị minh bạch và tuân thủ chặt chẽ các quy định thương mại quốc tế.

Chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh

CPTPP, vị trí chiến lược của Canada và xu hướng tiêu dùng xanh đang mở ra nhiều cơ hội để hàng hóa Việt Nam mở rộng thị phần tại Bắc Mỹ. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả, doanh nghiệp cần đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường và quản trị chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ lợi thế chi phí thấp sang cạnh tranh bằng chất lượng, đổi mới công nghệ và phát triển bền vững. Đầu tư vào tiêu chuẩn quốc tế, nâng cao năng lực logistics, xây dựng thương hiệu và chủ động thích ứng với các quy định của Canada sẽ là nền tảng để khai thác hiệu quả các ưu đãi từ CPTPP, đồng thời tạo tiền đề mở rộng hiện diện trên toàn bộ thị trường Bắc Mỹ.